Một số vấn đề về thực hành công tác xã hội tại khoa Xã hội học trường ĐH KHXHNV Hà Nội

By VNSW - Tue Feb 28, 7:37 am

• 0 nhận xét
• 0 lượt xem
• Tweet
•  Email
•  Print

VNSW xin giới thiệu bài viết “Một số vấn đề về thực hành công tác xã hội tại khoa Xã hội học trường ĐH KHXHNV Hà Nội” của ThS Mai Tuyết Hạnh. Bài viết được đăng trong kỷ yếu 20 năm đào tạo Xã hội học.

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội là một trong những trung tâm đào tạo trọng điểm và có truyền thống lâu đời với sứ mệnh đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng cao các ngành khoa học xã hội và nhân văn. Đáp ứng mục tiêu đào tạo theo nhu cầu xã hội, công tác xã hội bắt đầu được đào tạo tại trường từ năm học 2006-2007.

Công tác xã hội chuyên nghiệp thực hiện ở Việt Nam đã nhiều năm nay và đang trong giai đoạn phát triển. Ước tính có khoảng trên 2.000 sinh viên công tác xã hội ra trường mỗi năm, vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu của xã hội. Theo đề án “Phát triển nghề công tác xã hội ở Việt Nam” do Bộ Lao động thương binh & xã hội chủ trì, nhu cầu đến năm 2020 cần trên 20.000 nhân viên có trình độ cao đẳng, đại học về công tác xã hội. Để chuẩn bị số lượng nhân viên xã hội đông đảo trên, cần phải đẩy nhanh đào tạo trình độ đại học và sau đại học công tác xã hội.

Đề án 32 của Thủ tướng Chính phủ về phát triển nghề Công tác xã hội giai đoạn 2010 – 2020 đã chính thức có hiệu lực, đánh dấu sự biến đổi và là cú hích cho sự phát triển của công tác xã hội Việt Nam. Công tác xã hội có vai trò quan trọng đối với bất kỳ xã hội nào có cam kết về công bằng xã hội, mong muốn  cải thiện cuộc sống con người, phẩm giá và giá trị của từng cá nhân, theo đuổi sự bình đẳng về cơ hội, và tiếp cận nguồn lực xã hội cho tất cả các thành viên trong đó.

1. 1.      Vai trò của thực hành trong đào tạo CTXH

Để được trang bị đầy đủ trách nhiệm và vai trò chuyên môn của mình, các sinh viên CTXH cần nhiều cơ hội thực hành để nâng cao mức độ tham gia và can thiệp vào nhiều lĩnh vực khác nhau. Thực hành công tác xã hội đóng vai trò quan trọng trong hình thành ý thức nghề nghiệp cũng như phương pháp, kỹ năng làm việc của sinh viên sau này.

Tất cả các Trường đào tạo CTXH đều xem việc thâm nhập vào thực tế là dấu mốc quan trọng trong quá trình đào tạo, cho phép sinh viên liên hệ giữa lý thuyết hàn lâm, và thực tế cá nhân hay cộng đồng. Mặc dù các mô hình  thực hành có khác nhau giữa các quốc gia (về cấu trúc, thời gian và hệ thống đánh giá và giám sát), nhưng tất cả đều nhắm đến trang bị cho sinh viên  những kỹ năng tổng quát, kiến thức nền tảng, và để trắc nghiệm giá trị nghề nghiệp của các em.

Thông qua thực hành, chúng ta sẽ đánh giá chính xác về chất lượng đào tạo của nhà trường, qua đó có thể bổ sung, điều chỉnh chương trình đào tạo phù hợp với thực tiễn xã hội.

Tại các nước mà công tác xã hội đã phát triển, thời lượng thực hành CTXH trong chương trình đào tạo rất lớn, đơn cử như trường đại học San Jose (Mỹ) dành 50% thời lượng trong chương trình cho thực hành, thực tập; tại Canada là 700 giờ cho 4  năm học của bậc đại học; tại Philippin, phần thực hành đều được lồng ghép trong các môn học chuyên ngành.

Thực hành CTXH với 12 tín chỉ (chưa kể 7 tín chỉ thực tập và nhiều nội dung thực hành trong các chuyên ngành) chiếm một phần quan trọng chương trình đào tạo bậc đại học tại Khoa Xã hội học, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, đại học Quốc gia Hà Nội. Trong thời gian thực hành tại các cơ sở xã hội, sinh viên có cơ hội tiếp xúc với thực tế xã hội và tình huống cá nhân đa dạng, giúp các em thực tập những vai trò là những nhà công tác xã hội, những người hoạch định chính sách, nhà quản lý các dịch vụ hay các nhà nghiên cứu trong tương lai.

2. Tiến trình thực hành Công tác xã hội tại Khoa Xã hội học

            Hiện nay công tác đào tạo công tác xã hội của Việt Nam đang trên lộ trình hoàn thiện. Việc tổ chức một quy trình tổ chức thực hành chuyên nghiệp cho sinh viên vẫn chưa được hiện thực hóa. Nếu tại các nước phát triển, công tác tổ chức, triển khai chương trình thực hành, thực tập cho sinh viên được một cơ quan cộng tác trung gian triển khai, khối lượng công việc và các trách nhiệm của giảng viên thực hành được giảm tải thì tại Việt Nam, trách nhiệm và nhiệm vụ của các giảng viên thực hành rất nặng nề, từ xây dựng chương trình, liên hệ cơ sở đến hướng dẫn, giám sát, đánh giá sinh viên… Đây là công việc đặc biệt quan trọng đối với giáo viên thực hành và bộ môn, nó quyết định đến sự thành công của đợt thực hành. Tiến trình thực hành tại cơ sở bao gồm các bước sau:

2.1. Tổ chức và hướng dẫn chuyên môn

n  Tổ chức

Chia tổ/ nhóm học tập

Xây dựng cam kết

Xây dựng và thống nhất cơ chế báo cáo

n  Hướng dẫn chuyên môn

Chỉ ra yêu cầu của các môn học

Hướng dẫn phương pháp triển khai thực hành các môn học

Hướng dẫn cách làm báo cáo thực hành

2.2. Tìm kiếm cơ sở/ địa bàn thực hành

Nhận giấy giới thiệu của nhà trường

Tiếp xúc với cán bộ cơ sở/địa phương trình bày kế hoạch tổng quát và đề nghị sự hỗ trợ

 Báo cáo giáo viên kiểm huấn nhà trường về cơ sở lựa chọn thực hành  và kế hoạch thực hành

Tổ chức tập huấn các kĩ năng

2.3. Tổ chức hỗ trợ và giám sát thực hành

Tổ chức kiểm huấn sinh viên theo tuần tại trường

 Hỗ trợ thực hành các kĩ năng tại cơ sở/ địa phương (được đề cập trong tổ chức hướng dẫn chuyên môn)

Vai trò và mối quan hệ giữa kiểm huấn viên và sinh viên

Nhiệm vụ của sinh viên trong quá trình thực hành

2.4. Tổ chức báo cáo kết quả

n  Báo cáo kết quả thực hành tại địa phương/cơ sở

Sinh viên tài liệu hóa kết quả thực hành

Sinh viên làm việc với cán bộ cơ sở/địa phương để thông qua các nội dung báo cáo

Báo cáo giáo viên về kế hoạch tổng kết thực hành tại cơ sở

Mời đại diện người dân và cán bộ cơ sở

n  Báo cáo kết quả trước lớp/ Khoa

Tổng kết, đánh giá, rút kinh nghiệm

2.5. Đánh giá kết quả

Lượng giá theo giai đoạn

Đánh giá điểm theo môn học: Công tác xã hội Cá Nhân, Công tác xã hội nhóm, Phát triển cộng đồng.

Đánh giá theo các nội dung: Tham gia kiểm huấn của sinh viên, tham gia trong nhóm, bài thu hoạch cá nhân

 3.      Vai trò của cơ sở thực hành và kiểm huấn viên trong quá trình hướng dẫn sinh viên thực hành Công tác xã hội tại cơ sở

3.1. Cơ sở thực hành:

 Cơ sở thực hành có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giúp sinh viên áp dụng lý thuyết vào thực tiễn. Thông qua thực hành tại cơ sở, sinh viên bước đầu sử dụng kiến thức đã được học để giải quyết các công việc cụ thể, hình thành kỹ năng cần thiết sau khi ra trường.

 Hiện nay, hệ thống các cơ sở thực hành, thực tập cho sinh viên còn thiếu đặc biệt những cơ sở cung cấp các dịch vụ có tính chuyên nghiệp. Mặc khác số lượng không phải cơ sở nào cũng chấp nhận cho sinh viên thực hành. Không chỉ thế, thông tin về các cơ sở thực hành cho sinh viên chưa được. Điều này xảy ra một phần là bởi công tác phát triển mạng lưới công tác xã hội ở Việt Nam vẫn chưa chính thức hóa. Mạng lưới các dịch vụ công tác xã hội sinh viên có thể thực hành vẫn đang trong quá trình xây dựng, do đó, mỗi khi tổ chức thực hành công tác xã hội cho sinh viên, các giảng viên thường mất nhiều thời gian tìm các cơ sở sẵn sàng tiếp nhận sinh viên. Một thực tế thường thấy là một số lượng sinh viên khá đông đều thực tập tại một số cơ sở quen thuộc, dẫn đến hiệu quả không cao. Còn nếu xét tới thực hành trong phát triển cộng đồng, khó khăn này còn rõ nét hơn. Việc liên hệ địa bàn thường mang tính chất tự phát và thông qua sự tự liên hệ của cá nhân sinh viên. Sinh viên thường thực hành tại một số cơ sở quen thuộc trong thành phố mình theo học. Số lượng sinh viên thực tập tại một cơ sở cũng khá đông. Các lượt sinh viên thực tập hàng năm cũng khá nhiều. Chính vì vậy, sinh viên khó tìm được thân chủ cũng như làm việc hiệu quả với thân chủ khi mà thân chủ đã được nhiều sinh viên trước đó khai thác. Sinh viên cũng sẽ không dễ dàng được học hỏi hay tham gia trực tiếp những hoạt động liên quan đến chuyên môn khi đến cơ sở thực tập. Tại một số cơ sở thực hành, sinh viên không được giao những công việc liên quan đến ngành nghề đang học, thậm chí phải làm nhiều công việc như lau dọn, nấu ăn,…

Nhận thức của các cơ sở thực hành, thực tập dành cho sinh viên đa phần còn hạn chế nên khi sinh viên đến thực hành, họ khó có thể tham gia trực tiếp vào các hoạt động của cơ sở. Mặc dù hoạt động trong lĩnh vực công tác xã hội nhưng nhiều trung tâm bảo trợ xã hội, nhiều tổ chức hỗ trợ người yếu thế chưa nhận thức đúng đắn, khoa học về công tác xã hội. Do đó, khi tiếp nhận sinh viên thực tập, họ gặp khó khăn, bỡ ngỡ trong hướng dẫn, kiểm huấn cho sinh viên. Sự tương tác này thể hiện trong các hoạt động trao đổi chuyên môn công tác xã hội cũng như đánh giá sinh viên.

Mối quan hệ cộng tác giữa trường đại học và các cơ sở thực hành thiếu chuyên nghiệp, thiếu cơ sở pháp lý cụ thể là rào cản để các cơ sở xã hội từ chối tiếp nhận sinh viên thực hành, hoặc có tiếp nhận cũng không hỗ trợ cho sinh viên như mong muốn của nhà trường. Sự có mặt của sinh viên đã gây cản trở và gia tăng khối lượng công việc cho nhân viên các cơ sở xã hội.

3.2. Kiểm huấn viên

l  Đội ngũ Kiểm huấn viên tại cơ sở có vai trò quan trọng trong hướng dẫn và đánh giá hoạt động thực hành của sinh viên. Như chúng ta đã biết, kiểm huấn viên là người có chức năng truyền đạt kiến thức liên quan đến thực tiễn và huấn luyện những nhân viên, sinh viên công tác xã hội thực tập mà họ giám sát giúp đỡ, họ là người hướng dẫn giúp đỡ các nhân viên mới và các sinh viên thực tập sử dụng hiệu quả kiến thức, kỹ năng, thái độ nghề nghiệp vào công việc của nhân viên xã hội chuyên nghiệp

l  Là nhà quản lý: Kiểm huấn viên sẽ hỗ trợ sinh viên lập kế hoạch thực tập, giao nhiệm vụ, kiểm tra, giám sát, đánh giá các hoạt động và kết quả thực hành, thực tập của sinh viên.

l  Là nhà giáo dục: Kiểm huấn viên sẽ truyền đạt, hướng dẫn các kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm cho sinh viên trên cơ sở tôn trọng và chấp nhận lẫn nhau.

l  Là người hỗ trợ tạo điều kiện: Giúp giới thiệu các mô hình, phương pháp làm việc hiệu quả, giới thiệu các nguồn lực giúp sinh viên vận dụng tốt nhất các cơ hội nghề nghiệp của họ

l  Là người hoà giải: Những bất đồng giữa sinh viên và thân chủ, nhà quản lý, đồng nghiệp… sẽ được Kiểm huấn viên chia sẻ, hỗ trợ, giúp đỡ tận tình.

Tại Việt Nam, chức danh kiểm huấn vẫn chưa được công nhận. Nhiều nhân viên tại các cơ sở xã hội đóng vai trò là kiểm huấn cho sinh viên nhưng phần lớn trong số họ chưa qua đào tạo về Công tác xã hội cũng như đào tạo về kiểm huấn nên những người được gọi kiểm huấn viên chỉ có thể thực hiện vai trò giám sát hoặc tượng trưng trong quá trình hỗ trợ sinh viên tại cơ sở.

Thiếu kinh phí chi trả cho đội ngũ kiểm huấn viên, điều này khiến cho công việc của các giảng viên thực hành khó khăn hơn vì quá trình triển khai thực hành cho sinh viên, các giảng viên cần cộng tác, tương tác thường xuyên với các cán bộ của các cơ sở này, tuy nhiên sự hỗ trợ của các kiểm huấn viên tại cơ sở hiện nay mang tính chất ban ơn, nếu thích thì họ giúp đỡ sinh viên. Hoặc các kiểm huấn viên quá bận với nhiệm vụ của mình và không có thời gian hướng dẫn sinh viên. Trong điều kiện đó, sinh viên rất khó khăn để học hỏi hay thực hành công tác xã hội đúng nghĩa.

Đào tạo kiểm huấn viên là giải pháp vô cùng quan trọng cần được quan tâm giải quyết ngay nhằm thúc đẩy công tác tổ chức thực hành cho sinh viên tại cơ sở ngày một chuyên nghiệp và có hiệu quả. Trong năm 2010, nhận thức được vai trò của kiểm huấn viên tại cơ sở, trung tâm phát triển kỹ năng và tri thức Công tác xã hội phối hợp với Quỹ Châu Á, bộ môn Công tác xã hội, khoa Xã hội học, trường Đại học KHXH&NV tổ chức tập huấn cho kiểm huấn viên là các cán bộ nòng cốt tại địa phương nhằm phục vụ cho các đợt thực hành của sinh viên Công tác xã hội, khoa Xã hội học.

Ngày 17/10/2011, Cục Bảo trợ xã hội và Tổ chức SFSI đã tổ chức khai giảng chương trình đào tạo gồm 8 khóa học cho 320 cán bộ quản lý Công tác xã hội (lãnh đạo sở, phòng, các trung tâm cung cấp dịch vụ Công tác xã hội thuộc hệ thống ngành LĐTBXH). Theo bà Vũ Lệ Thanh – đại diện Unicef Việt Nam: Mục đích của khóa học nhằm đào tạo học viên thành các cán bộ nòng cốt về nghề Công tác xã hội tại cơ sở. Kết thúc khóa học, học viên sẽ là các giảng viên thực hành hỗ trợ sinh viên cao đẳng, đại học ngành Công tác xã hội, các nhân viên cơ sở trong việc nâng cao nghiệp vụ của nghề.

Có thể nói, xây dựng mạng lưới cơ sở thực hành, thực tập cũng như đào tạo bồi dưỡng đội ngũ kiểm huấn viên là nhiệm vụ cấp bách trong giai đoạn hiện nay. Để thực hiện những công việc này, những công việc cần phải triển khai là:

• Cần phải chủ động liên hệ, mở rộng mạng lưới các cơ sở thực hành trên tinh thần hợp tác hai bên cùng có lợi. Xây dựng cam kết hợp tác trong đào tạo giữa cơ sở xã hội và trường đại học bằng văn bản có tính pháp lý trên cơ sở tính toán thù lao hợp lý cho đội ngũ kiểm huấn viên tại cơ sở.
• Cơ sở đào tạo cần tổ chức hội thảo nhằm xây dựng quy trình thực hành Công tác xã hội cũng như đổi mới phương pháp giảng dạy, kinh phí đào tạo….
• Tăng cường sự kết hợp giám sát, kiểm tra giữa kiểm huấn viên cơ sở và kiểm huấn viên tại trường.
• Tiếp bước kết quả đã đạt được trong dự án “Nâng cao năng lực cho cán bộ Công tác xã hội tương lai bằng phương pháp thực hành tại hiện trường”, khoa cũng cần tổ chức thêm các lớp tập huấn miễn phí cho các cán bộ tại các cơ sở xã hội cũng như các cán bộ nòng cốt tại cộng đồng, nơi đang tiếp nhận sinh viên về thực hành.

 TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Mai Tuyết Hạnh. Tập bài giảng Quy trình thực hành Công tác xã hội, 2010, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn.
2. Mai Tuyết Hanh. “Một số kinh nghiệm triển khai thực hành CTXH tại trường Đại học KHXH&NV”Kỷ yếu hội thảo xây dựng mạng lưới thực hành công tác xã hội các trường đại học tại Việt Nam, 2010, Đại học Lao động xã hội
3. Kỷ yếu hội thảo “Đào tạo sau đại học ngành CTXH thực trạng và giải pháp”, trường Đại học KHXH&NV, 2011.
4. http://laodong.com.vn/Tin-Tuc/Phat-trien-nhan-luc-nghe-CTXH-Dao-tao-can-bo-CTXH-nong-cot/63002

• 0 nhận xét
• (No Ratings Yet)
  
   Loading ...
• 0 views
• Tweet
•  Email
•  Print